Kaija Saariaho werd op 14 oktober 1952 geboren als Kaija Anneli Laakkonen. De achternaam Saariaho dankt ze aan architect Markku Saariaho, van wie ze na een kort huwelijk scheidde. Haar bijzondere relatie met klank gaat terug tot haar vroegste jeugd. Als kind vroeg ze haar moeder bij het slapengaan regelmatig of ze het kussen kon ‘uitschakelen’, omdat de muziek en beelden maar bleven verschijnen in haar hoofd. Die intense verbeeldingskracht zou zich later ontpoppen tot een vorm van synesthesie: Saariaho hoorde niet alleen muziek, maar zag ze ook, als schakeringen van licht, schaduw en kleur. In een interview voor Concertgebouw Brugge in 2011 omschreef ze het zo: ‘Wanneer ik mij muziek 'inbeeld', dan hoor ik die muziek niet enkel, maar gebruik ik ook andere zintuigen. Ik stel me texturen en oppervlakken voor, en verschillende klanken roepen steeds andere lichtgradaties op. Ik denk niet dat dit echt een fascinatie is, maar eerder de manier waarop mijn perceptie werkt.’

Ook haar opleiding weerspiegelt die veelzijdige, zintuiglijke aanpak: Saariaho studeerde eerst grafisch ontwerp, piano en muziekwetenschap, en pas daarna compositie. De weg naar een carrière als componiste was in Finland – en daarbuiten – allesbehalve vanzelfsprekend. Saariaho moest opboksen tegen een diepgewortelde patriarchale muziekcultuur; voor vrouwelijke componisten als zij was er nauwelijks of geen plaats. Om een tegenwicht te bieden aan de conservatieve strekking in de Finse muziek, richtte ze in 1977 de groep Korvat Auki op (letterlijk: ‘Open je Oren’), samen met onder andere Magnus Lindberg en Esa-Pekka Salonen.

Na een korte tussenstop in het Duitse Freiburg, waar ze bij Klaus Huber en Brian Ferneyhough studeerde, verhuisde Saariaho in 1982 definitief naar Parijs. Daar trouwde ze met de Franse componist Jean-Baptiste Barrière, die haar verder inwijdde in de wereld van de elektro-akoestische muziek aan het IRCAM. Ze maakte er ook kennis met spectralisten als Gérard Grisey en Tristan Murail. Al deze ervaringen inspireerden haar om via elektronische muziek op zoek te gaan naar de verborgen klankaspecten van een toon. Klank en ruimtelijkheid werden vanaf dat moment kernbegrippen in haar werk: ze componeerde niet alleen voor traditionele instrumenten, maar experimenteerde ook met tapecomposities en live electronics, en werd vooral bekend om de manier waarop ze akoestische en elektronische klanken met elkaar wist te combineren.

De grote doorbraak bij het brede publiek kwam er in 2000, met haar eerste opera L'Amour de loin, in een regie van Peter Sellars. Die markeerde de start van een succesvolle operacarrière, met onder meer Adriana Mater, Émilie, Only the Sound Remains en, als vijfde en laatste opera, Innocence. Invloeden uit het spectralisme en modernisme klinken door in haar muziek, maar wat haar stijl echt typeert, is een uitgesproken verfijndheid en poëzie. Doorheen haar carrière groeide Saariaho uit tot een rolmodel voor jonge componisten. Toen BBC Music Magazine in 2019 een honderdtal vooraanstaande componisten wereldwijd vroeg naar de grootste componist aller tijden, ging de hoogste vermelding onder nog levende componisten naar Saariaho. In diezelfde peiling omschreef de IJslandse componiste Anna Thorvaldsdottir haar als ‘een van de belangrijkste componisten van onze tijd, wier muziek – in het bijzonder haar grootschalige werken voor grote bezetting – al jarenlang als baken en inspiratiebron dient voor jongere generaties, in het bijzonder voor jonge vrouwen in de muziekwereld. Haar veelzijdige invloed zal de toekomst van de muziek blijvend vormgeven.’ Saariaho overleed in de zomer van 2023, op het hoogtepunt van haar roem.