Violin Concerto No. 1

Dmitri Shostakovich

Het Eerste Vioolconcerto van Shostakovich is een onvergetelijke reis. Het is een complex meesterwerk; briljant gecomponeerd, zeer emotioneel en 'life-changing' – of je er nu naar luistert of het zelf speelt. Na een grondige voorbereiding en het op één lijn brengen van de verschillende visies, wordt de uitvoering een stap in het onbekende – een wereld waarin ik open, alert, kwetsbaar en klaar wil zijn voor de wonderen die soms op het podium gebeuren. Ik bracht dit stuk in 2025 samen met maestro Kazushi Ono in Tokio, en ik ben dankbaar voor de kans om met zo’n diepzinnige en inspirerende muzikant te mogen werken. Ik kijk er enorm naar uit om er deze keer samen met Brussels Philharmonic in te duiken.

Elk deel zit boordevol verbeelding en emotionele nuance. Het eerste deel voelt als gedesoriënteerd wakker worden, waarbij je probeert om door de mist heen te kijken, dwars door de tijd zelf. Het tweede is wild en scherp, vol rebelse, dionysische energie die iedereen op scherp zet. Het derde deel – opgebouwd als variaties op een passacagliathema – is hartverscheurend oprecht en prachtig georkestreerd, waarbij de expressiviteit van het orkest tot het uiterste wordt gedreven. De cadens die volgt is het ultieme emotionele hoogtepunt: een samenkomen van dromen, eenzaamheid, idealen, overwinningen en nederlagen. Het is fysiek en mentaal uitputtend, maar zo hoort het ook!

De finale barst los met een extatische, uitzinnige vreugde – als een wild volksfeest, een adembenemende dans. Naar verluidt vroeg David Oistrakh, die nauw met Shostakovich samenwerkte en het concerto in première bracht, aan de componist om een korte pauze in te lassen voor het laatste deel, omdat de solist op dat moment helemaal op is. Shostakovich voegde weliswaar een paar maten rust toe voor de viool, maar daarna barst de finale toch los – uitbundig en onstuitbaar.

Mijn professor, Eduard Grach, studeerde een paar jaar bij David Oistrakh. Hij benadrukte hoe belangrijk het is om alert, expressief en oprecht te zijn in dit concerto. Toen we samenwerkten aan de interpretatie van het concerto, was deze emotionele gelaagdheid dan ook de kern. Er is een noodzaak om iets uit te drukken wat je verstand te boven gaat; iets bijna metafysisch. Die richting voelde voor mij heel natuurlijk aan. Sommige muziek raakt je meteen, en bij dit concerto heb ik altijd het gevoel gehad dat ik intentie begrijp, ook al kost het een heel leven om de historische context echt te vatten.

Er zit ook een kant aan dit stuk die juist in onze onrustige tijden diep resoneert. Het werd in stilte geschreven, onder een onderdrukkend regime, en weerspiegelt een realiteit waarin de waarheid gemaskerd moest worden, of gefluisterd in een muzikale taal die alleen de ingewijden konden ontcijferen. Shostakovich was een uiterst gevoelige en angstige man. Hij leefde in constante vrees voor verklonken te worden of te verdwijnen. Die spanning en innerlijke strijd voel je in elke maat van dit concerto – het is muziek geschreven door iemand die een dubbelleven moest leiden, die de meest diepzinnige en rake observaties over de wereld maakte, maar er zelden vrijuit in mocht spreken. Zijn muziek verwoordt vaak dingen die niet hardop gezegd mochten worden – angst, eenzaamheid, verzet en bittere ironie, maar ook dromen en idealen.

Alena Baeva